De Sint-Pieterskerk: 10 eeuwen Bouwgeschiedenis in vogelvlucht (deel 2)

De Sint-Pieterskerk van Bertem is één van de oudste en best bewaarde voorbeelden van kerkelijke romaanse bouwkunst in België. De meeste kunsthistorici zijn vandaag van oordeel dat met de bouw van dit bedehuis werd begonnen in de vroege 11deeeuw. Hieronder een overzicht van restauraties en verbouwingen.

Latere verbouwingen en restauraties

  • In de eerste helft van de 13deeeuw krijgt het kerkschip een nieuw dak met een helling van 50° ter vervanging van het oude met een helling van 37 à 38°;
  • Oorspronkelijk waren er drie toegangsdeuren:

– De eerste in de westelijke muur van de zuidelijke zijbeuk

– De tweede onder het tweede venster in de noordelijke muur van de noordelijke zijbeuk

– De derde is de zogenaamde ‘paradijspoort’ die in de 13deeeuw werd toegevoegd en dienst deed voor de clerus

 

Paradijspoort met detail

 

  • In de 17deeeuw worden de twee eerste hoofdingangen dichtgemaakt en vervangen door een hoofdingang in de westelijke muur van de toren.

17de–18deeeuw: heropbouw van de oostelijke topgevel van de lichtbeuk in baksteen.

  • Tussen 1830-1837 bouwt men het ‘vagevuur’ ten noorden van de toren, geïnspireerd op een antiek tempietto (een kleine, tempelachtig gebouw) met ionische kapitelen;
  • In 1854 worden 4 steunberen opgericht tegen de noordelijke zijbeukmuur wegens de bouwvalligheid van deze zijbeuk.
  • De kerkfabriek vraagt in 1858 een gedeeltelijke afbraak van de kerk aan de Koninklijke Commissie voor Monumenten, wat wordt geweigerd.
  • Eugène Gife, architect van de provincie Antwerpen, maakt in 1870 op vraag van de kerkfabriek en de gemeenteraad, een ontwerp voor een nieuwe neogotische parochiekerk, omdat ‘de kerk is te klein en bouwvallig’. De nieuwe kerk zou gebouwd worden langs de Tervuurse-steenweg, tegenover het gemeentehuis;

  • 1872-1873: de Koninklijke Commissie wijst de nieuwbouw af en verdedigt het behoud, de herstelling en de uitbreiding van de zijbeuken van de bestaande kerk langsheen de toren;
  • 1874: publicatie van de studie ‘Dissertation archéologique sur l’église de Berthem’ van Alphonse – J.L. Jacobs, lid van de Koninklijke Commissie, die de kunsthistorische en archeologische waarde van de romaanse kerk verdedigt.

 

Johan Breugelmans